Koştum peşinden
yetişemedim,
Bu dar sokakları bunun
için hiç sevmedim.
Her köşe başında seni
kaybettim,
Aradığım kapılarda seni
göremedim,
Bu çıkmaz sokakları hiç bilemedim.
Baktım bu insana yakın
sokaklara,
Her gedikte peşimden
koşturanlara,
Seni vurdum her sanrı
kapılarda,
Adımlarımı hep sana
kurdum,
Bu çıkmaz sokaklarda
koşturdum.
Yoruldum kaldırımlarda,
Zillerde sana koşturdum.
Asumanda hoş bir seda
kaldın,
Çaldığım kapılarda beni
açmadın,
Bu çıkmaz sokaklarda beni
duymadın.
Otuz yıllık memur iken vermiş olduğum ani bir kararla genç denecek
yaşta emekli oldum. Emekli olduğum ilk günlerde, sabahleyin ekenden eşim işe,
çocuklarım okula gidince ben sudan çıkmış balık misali ne yapacağımı şaşırmaya
başladım. Emekliliğimin ikinci haftası tanıdığım esnafları ziyaret etmeye
başladım. Üçüncü hafta emeklilerin takıldığı çay bahçeleri ve derneklere
gittim. Gitmiş olduğum ortamlardan çalışırken iş yerinde bulduğum huzurun
yarısı kadar haz alamadım. Evde kitap okuyup, hikâye yamaya başladım. Arada bir
ilham gelirse şiir yazdığım da oluyordu tabi.
Emekliliğimin altıncı ayında evde tek başıma yaşarken
psikolojimin bozulduğunu fark ettim. Durumumu fark edince doktora gittim.
Doktorun yazdığı ilaçları alarak tedavi oldum. Rahatsızlığımın devam etmemesi
için evin dışında bir meşguliyetimin olması gerekiyordu. Bu nedenle sosyal
ortamlarda vakit geçirmek amacıyla meşguliyet arayışına başladım. Meşguliyet
arayışı hususunda bilgisine başvurduğum arkadaşlardan her biri farklı
tavsiyelerde bulundu. Kimi emlakçılık yapmamı, kimi özel eğitim kurumunda
çalışmamı, kimi tarımla uğraşmamı söyledi. Yapmış olduğum araştırmalar sonunda;
iş yerinde uzun süre birlikte çalıştığımız, en yakın iş arkadaşlarımdan biri
olan Hasan Beyin tavsiyesi uyarak, arıcılık yapmaya karar verdim.
Arıcılık yapmaya karar verdim ama daha önce arıcılık
konusunda hiçbir bilgim, hiçbir tecrübem yoktu. Tecrübem olmadığı gibi arıcılık yapan bir
insanın arılığının yanından bir kere dahi geçmemiştim. O güne kadar ne sırtıma
maske giymiş, nede elime körük almıştım. Ayrıca da arıdan çok korkardım.
Arıcılığı Hasan Beyle birlikte yapacaktık. O kendi arılarına bakarken benim
arılara da bakacaktı. Bende kendisine can yoldaşı olacaktım. İlerleyen süreç
içerisinde arıcılığı öğrenecektim. Başlangıçta niyetimiz çok güzel. Hayalimiz
büyüktü. Şehrimizin bal ihtiyacının belli bir bölümünü biz karşılayacaktık.
Arıcılık yapmaya karar verdikten sonra; ilk iş olarak Suçatı
Mahallesinde ikamet eden dostum, arkadaşım ve abim Ahmet Koşum’un marangoz
atölyesinde beş tane ilaveli arı kovanı yaptırdım. Kovanları Devlet Su
İşlerinin Kılavuzlu Barajından başlayıp şehir merkezine doğru giden sulama
kanalıyla ilahiyat Fakültesi arasındaki Hasan Beyin arılarının bulunduğu yere
getirmem gerekiyordu. Kovanları hafta sonu köye gittikçe bir iki, bir iki
arabamın bagajına koyarak arılığa götürmeye başladım. Arılığa yürüyerek gitmek
oldukça kolay, otomobille gitmek bir hayli zordu. Otomobille arılığa gitmek
için; Üniversite Kavşağını otogar istikametine doğru geçtikten bir kilometre
sonra, sağ tarafa dönüp, sulama kanalının sol tarafındaki stabilize yolda, on
kilometre ilerleyip, kanalın üzerindeki sırata benzeyen eğri köprüden geçip U
dönüşü yaparak beş kilometre kadar geri gelmek gerekiyordu. Yürüyerek gitmek
için otomobili İlahiyat Fakültesine park ettikten sonra, güney yönünde iniş
aşağı beş yüz metre yürümek yeterli geliyordu. Kovanları taşıma işlemini
tamamladıktan sonra köylü garajına giderek bir adet maske ve bir adet körük
satın aldım. Arı malzemesi satan
dükkânların hiç birinde elime olacak eldiven bulamadım. Bir hırdavatçıdan bir
adet sıvacı eldiveni aldım. Böylece arıcılığa başlamak için ön hazırlığı tamamladım.
İlkbahar gelip arılar kovandan çıkıp, çiçeklere konmaya
başlayınca, arı almanın zamanı gelmiş
oldu. Hasan Beyin yardımıyla asıl mesleği öğretmen olan Abdürrahim isimli bir
arı tüccarından otuz çıta arı satın alarak kovanların içine koyduk. Arılar
kovana girince ben arıcılığa fiilen başlamış oldum.
O günden sonra haftada en az iki gün Hasan Beyle birlikte
arıların yanına gidip gelmeye başladık. Arılığa gittiğimizde ben körükle
arılara duman verirken, Hasan Bey kovanları açarak arıların bakımını yapıyordu.
Bakımını yaparken hem hastalıklara karşı kovanları ilaçlıyor, hem de arılar aç
kalmasın diye kovanlara kek, şerbet gibi yiyecekler koyuyordu. Kimi zamanda
ihtiyaç olan kovanlara petekli ek çıta yerleştiriyordu. Hasan Bey bu çalışmaları
yaparken ben de devamlı olarak körüğü pompalayarak, körükteki ateşin sönmemesi
için gayret sarf ediyordum. Ben körükle duman vererek arıları sakinleştirmeye
çalışırken, arılardan korktuğum için benim kendi tansiyonum yükseliyordu.
Tansiyonumun yükseldiğini, yaşadığım stres nedeniyle soğuk soğuk terlediğimi
fark etmesin diye Hasan Beye arıcılıkla ilgili olarak kafama takılan, aklıma gelen
ilginç konularda sorular soruyordum. Hasan Beyde sorduğum soruları samimi
şekilde cevaplıyordu. Böylelikle benim perişan halimi fark etmiyordu.
Aslında arılığa gittiğimiz ilk gün Hasan Beyin durumunu görünce
arıcılığın ne kadar zor bir iş, ne kadar ince bir sanat olduğunu anlamıştım.
Anlamıştım ama an itibariyle dönüşü olmayan bir yola girmiş olduğumdan, o
şartlarda arıcılığa devam etmekten başka çarem yoktu. Aldığım maske bedenime
dar geliyor, arıcı eldivenleri elime olmadığı için plastik sıvacı eldiveniyle
çalışıyordum. Anlayacağınız memlekette benim vücut standartlarımda arıcı
kıyafeti satılmıyordu. Kullanmış olduğum kıyafetlerin darlığı bazen beni zor
duruma düşürüyordu. Ben beden yapısı olarak arıcılık yapmaya uygun bir insan
değildim.
Arıcılığa başlamış olduğum ilk günlerde bir olay yaşadım ki, yaşamış
olduğum bir olayı sizlere anlatmadan geçemeyeceğim.
Bir gün arılara kek vermek üzere arılığa gittim. Arılıkta
çakmağı bulamayınca körüğü yakamadım. Körüğü yakamayınca keki duman vermeden
kapakları açarak verebilir miyim diye düşündüm. Bu düşüncemi telefon ederek
Hasan Beye söyledim. Hasan Bey de “ Dikkatli bir şekilde arıları huylandırmadan
verebilirsin” dedi. Birinci kovanı açtım keki bıraktım. Bir şey olmadı. İkinci
kovanı açtım keki bıraktım. Bir şey olmadı. Üçüncü kovanı açmamla birlikte
binlerce arı Çin Askeri gibi bana saldırdı. Arılardan korunmak için kovanın
kapağını acele olarak kapatıp kanalın yanındaki yola doğru maraton yarışına
katılmış bir atlet edasıyla koşmaya başladım. Ben koştukça arılar beni takip
etmeye devam ediyor, vızıldayarak benim eksenim etrafımda dönüyorlardı. Arılar
beni takip ederken, pantolonumun diz kısmından, eldivenimin üzerinden ve
iğnesini geçirebildiği her bölgeden beni sokuyorlardı. Üzerimdeki maskeyi ve
ayağımdaki botu çıkartabilsem hiç düşünmeden kendimi kanaldaki suyun içine
atardım. Arılar çıkarmama fırsat vermedi. Bir kilometre kadar koştuktan sonra
arılar beni takip etmeyi bıraktı. Arılar takibi bırakınca derin bir nefes
aldım. Bir ağacın gölgesinde biraz dinlendim. Dinlenirken arıların soktuğu
yerlerdeki acıyı en şiddetli şekilde hissetmeye başladım. Alerji olurum da oracıkta
ölürüm korkusuyla hızlıca arılığa gelip, elbiselerimi giyip, arabama binerek
eve hareket ettim. Arabayla eve giderken duyduğum acı hissini, daha önce hiç
yaşamamıştım. Eve gelince ellerim ayaklarım ve dizlerim başta olmak üzere en az
vücudumun yirmi yerinden arıların soktuğunu tespit ettim. Acıdan kıvranmaya
başladım. Çektiğim acının etkisiyle gözlerim yaşardı.
Eşim vaziyetimi görünce, beni arabasına bindirerek ivedi
şekilde Yörük Selim Devlet Hastanesine götürdü. Hastanede beni derhal müşahede
odasına yatırdılar. Müşahede odasında beş altı kadar doktor ve hemşire başıma
toplandı. Vücudumda çok aşırı şişlikler
olması nedeniyle bana bir adet iğne vurup, bir ünite serum bağladılar. Serum
bitince reçetemi yazarak beni taburcu ettiler. Vücudumdaki şişlikler nedeniyle
üç gün boyuna evden dışarı çıkamadım. Evde kaldığım süre içerisinde aynaya
bakarak kendi halime bazen güldüm. Bazen ağladım.
Yaşadığım bu olaydan sonra Hasan Bey yanımda olmadan arılığa
adımımı dahi atmadım. O günden sonra arılığa Hasan Beyle gittim. Hasan beyle
geldim.
Arıcılığa başladığım bir aylık süre içeresinde güve düşmesi,
varroa gibi arı haslıklarıyla mücadele etmeyi, çıtaya petek bağlamayı öğrendim.
Mayıs ayının sonunda arıların olduğu bölgedeki çiçekler sarardı. Hasan Bey bana
“Arıları bu hafta sonu yaylaya taşımalıyız hocam” dedi. Bende “Siz bilirsiniz “
dedim.
Cumartesi günü ikindi vakti arılığa gittik. Hasan Bey körüğü
yakıp elime verdi. Ben kovandaki arılara duman verirken, Hasan Bey mum
yardımıyla kovanın içindeki çıtaları sabitledi. Killi bir toprak ile bir kova
çamur hazırladı. Biz kovanları taşımak için hazırlarken Abdürrahim Hoca’da
kendi kovanlarını elden geçirdi. Hava kararıp arılar kovana girince arıların
ağzını kapattık. Kovana girmeyen arıların kovana girmesi için fıskiye ile
arıların üzerine su fışkırttık. Arılar yağmur yağıyor sanarak kovan girdi. Ben
bu işe başlarken arıların yılda iki üç kere yer değiştirileceğini bilmediğim
gibi tahmin dahi edememiştim.
Ağzını kapattıktan
sonra kovanları Abdürrahim hocanın kamyonetine yüklemeye başladık. Arabaya arı
yüklemek patlayıcı madde yüklemekten daha tehlikeliydi. Bazı kovanlarda çatlak
ve delik yerler olduğunu yüklerken fark ettik. Hasan Bey kovanlardaki delikleri
arılar kaçmasın diye çamur ile kapattı.
Benim ve Hasan Beyin kovanlarının tamamı il Abdürrahim Hocanın
kovanlarının bir kısmını kamyonete yükledik. Arılar yüklendikten sonra Doğu
Kent istikametine doğru hareket ettik. Bu arada saat on biri geçmişti. Kamyonet
ile Dereköy, Peynirdere, Bulanık Mahallerini geçip Küçüknacar Mahallesine
varınca sol tarafa dönüp toprak bir yola girdik. Toprak yoldan şehir merkezi
yönünde on kilometre kadar ilerleyince, arıları indireceğimiz yere intikal
ettik. Arıları yolun kenarına indirdik. İndirdiğimiz yer Abdürrahim hocanın
arılığı imiş. Hava karanlık olunca arıları götürdüğümüz yerin doğal
güzelliklerini fark edemedim. Arıları indirir indirmez izimizin üzerine geri
döndük. Gittiğimiz toprak yolun alt tarafı da üst tarafı da uçurumdu. Araba kullanırken yapacağın en küçük hatanın
bedelini canın ile ödemekten başka ihtimal yok gibiydi. Olduğumuz yerden Maraş
Ovasındaki pek çok köyün ışığı sönük bir vaziyette görünüyordu.
Dönerken araba boş olunca bir saat gibi sürede şehre geldik.
Abdürrahim Hocanın kovanlarının geri kalan kısmını kamyonete yükledik.
Kamyoneti yükleyince ben eve gittim. Hasan Bey ile Abdürrahim Hoca arıları
götürdüler. Eve geldiğimde saat üç buçuk olmuş, sabah ezanının okunmasına bir
saat kalmıştı. Daha önce ömrümde hiç o kadar yorulduğumu hatırlamıyorum. Çek
yatın üzerine dinlenmek için uzanınca duş dahi almadan uyumuşum. Gözlerimi
açtığımda saat on bir olmuştu.
Arıları yaylaya götürdükten bir hafta sonra cumartesi günü
sabah erkeden bakımını yapmak üzere arılığa gitmek üzere yola çıktık. Bir
maketin önünde durup kahvaltımızı yapmak için kumanya aldık. Saat yedide
arılığa vardık. Arlığın olduğu yerin üst kısmı sedir ormanlarıyla kaplıydı.
Orman olmayan yerlerde çakşır, geven gibi bin bir çeşit çiçek açan bitkiler
vardı. Olduğumuz yer Maraş Ovası ile Ahır Dağının tam orta noktasıydı. Alt
tarafta meşhur Gündeğmez Pınarını çıktığı vadi vardı. Abdürrahim Hoca yıllardan
beri oraya arı götürdüğü için orada güzel bir sosyal yaşam alanı oluşturmuştu.
Arılıkta içinde yatılabilecek büyüklükte bir adet konteyneri, güneşten elektrik
üretecek paneli, yemek yapacak ocağından, çay pişirecek semaverine kadar her
türlü alet edevatı mevcuttu.
Biz çayı hazırlarken Abdürrahim Hoca da geldi. Serin bir
yayla havasında, oksijen deposu sedir ağaçlarının dibinde kahvaltımızı yaptık.
Kahvaltıyı yaptıktan sonra sağımızda solumuzda ne var diye dolaşmaya başladım.
Dolaşırken kahvaltı yaptığımız yere üç yüz metre mesafede bir sürü dağ keçisini
oğlaklarıyla birlikte otlarken gördüm. Dağ keçilerini seyretmek için olduğum
yere sessizce oturdum. Keçileri on dakika kadar seyrettim. Keçiler on dakika
sonra beni fark edince koşar adımlarla sedir ormanlarının arasına girip gözden
kayboldular.
Hava ısınınca arıların bakımı yapmaya başladık. Bakım işi
tamamlanınca evimize döndük. Arıları götürdüğümüz yer ülkemizin saklı
cennetlerinden bir köşeydi ama yolu Sırat Köprüsü kadar tehlikeliydi. İki ay
boyunca her hafta sonu arılığa gittik geldik. Ağustos ayının başında arıların
sağımını yaptık. Ürettiğimiz bal kaliteliydi ama miktarı azdı. Anlayacağınız
ürettiğimiz baldan alacağımız para, harcadığımız paranın yarısını dahi
karşılamıyordu.
Hayal ettiğimiz verimin yarısını değil, dörtte birini dahi
alamamıştık. Diğer arkadaşları bilmiyorum ama en azından ben üretim konusunda
hayali hüsrana uğramıştım. İşe başlarken amacım para kazanmak değil meşgul
olmaktı ama zarar etmekte hiç hoşuma gitmedi.
Arıcılık konusunda öğrendiğim bilgi ve tecrübeleri kazanç
sayıp kendi kendimi teselli ettim. Zararın neresinden dönersen kar demedim.
Atalarımızın “Umut fakirin ekmeğidir “ sözünü şiar edinerek arıcılık işine
devam etmeye karar verdim.
Kalın sağlıcakla kıymetli dostlarım!
Fıtrat kelimesinin
menşei, “fatr” kelimesi ile merbuttur. Fatr; kütüb-i lügatte yarmak, ikiye
ayırmak, halk ve icat etmek, bir nesneyi hususiyet-i zatiyesiyle ortaya koyup
meydana getirmek gibi manalara tekabül eder. Aynı menşeiden müştak olan
“el-Fâtır” ism-i şerifi de esmâ-i hüsnâdandır. El-Fâtır; ademiyeti yarıp
mevcudiyeti halk eden ve fıtrat bahşeden demektir. Aynı menşeiden tevellüt eden
“iftar”, oruç açmak; “infitar”, yarılmak ve fışkırmak; “fâtır” ise yarmak ve
yoktan var etmek manalarına gelir. Nitekim bu kelimeler Kitabullah’ın iki
suresine de isim olmuştur: İnfitar ve Fâtır Sureleri… Istılahi manada fıtrat
ise; hilkat, istidat-ı fıtriyye ile mücehhez olma, seciye, mizaç ve huy gibi
mefhumata tekabül eder.
Bilcümle âdemoğlu,
saf ve pak bir fıtrat üzere halk olunur. Lakin aile ikliminde alınamayan yahut
mahrum kalınan manevî terbiye ile haricî âmiller, insan fıtratında tağyire
sebebiyet vererek fıtrata gayrimünasip etvarın tezahürüne vesile olur. İslam
inancının tesis ettiği medeniyet ananeleri ise insanı daima aslî fıtratına
davet eder. Nitekim Rum Suresi 30. ayette şöyle buyrulur: “O halde sen hanif
olarak bütün varlığınla dine, Allah insanları hangi fıtrat üzere yaratmışsa ona
yönel! Allah’ın yaratmasında değişme olmaz. İşte doğru din budur; fakat
insanların çoğu bilmezler.”
İsra Suresi 84. ayette
ise başka bir hakikat teyit olunur: “De ki: Herkes kendi mizaç ve karakterine
göre iş yapar. Rabbiniz kimin doğru bir yol tuttuğunu çok iyi bilmektedir.”
Medeniyetin
tefessühü, yalnızca iktisadî ve siyasî buhranlar yahut harpler ile bidayet
bulmaz. Asıl tefessüh; kadın ve erkeğin fıtrat-ı asliyelerine mugayir hareket
etmesi neticesinde zuhur eden şahsiyet ve aidiyet buhranıyla tezahür eder.
Berhayat olduğumuz şu fetret demlerinde en azîm buhranımız da fıtratın tağyir
edilmesi olarak göze çarpmaktadır. Son demlerde kadın ve erkeğe müessir olan
içtimaî tazyik; hürriyet ve müsavat gibi mefhumlarla tezyin edilmekte,
mücavirdeki bilcümle beşer de farkında olmadan bu tefessühe iştirak etmektedir.
Bu mecrada, her iki cinsin şahs-ı manevîsinin tefessühünü ve fıtratın
tağyirini, evvela erkek zaviyesinden mütalaa etmeye gayret edelim.
Erkek fıtratının
tefessühü, yalnızca ferdin şahsiyetinde tezahür eden bir zaaf meselesi
değildir. Bu tebeddül ve tefessüh zamanla izdivaca, aile müessesesine, evlad u
iyalin terbiyesine ve nihayet cemiyetin şahs-ı manevîsine sirayet eder. Zira
erkek, fıtraten deruhte etmesi zarurî mesuliyetlerine bigâne kaldıkça haneyi
ayakta tutan direk çöker; neticede aile müessesesi azîm bir tahribata maruz
kalır.
Cenâb-ı Hâlık,
insanı kadın ve erkek olarak halk etmiştir. Her iki cinsi muhtelif
hususiyetlerle teçhiz ederek onlara muhtelif istidat ve mesuliyetler
bahşetmiştir. Bu ihtilaf bir rekabet vesilesi değil, birbirini ikmal eden bir
nizamın cüzüdür. Nitekim Cenâb-ı Hakk, Rum Suresi 21. ayette şöyle buyurmuştur:
“Onlara ısınıp
kaynaşasınız diye size kendi türünüzden eşler yaratıp aranıza sevgi ve şefkat
duyguları yerleştirmesi de O’nun kanıtlarındandır. Doğrusu bunda iyi düşünen
kimseler için dersler vardır.” Bu hakikat; izdivacın bir iktidar mücadelesi
değil, sükûnet, meveddet, rahmet ve mesuliyet üzerine bina edilen bir müessese
olduğuna delalet eder.
Erkeğin
fıtratındaki tağyir, tam da bu noktada aileyi müteessir eder. Zira erkek
mesuliyetten kaçtığında, kavvamiyet vazifesini sahih bir şekilde idrak
edemediğinde veya bu vazifeyi tamamen terk ettiğinde, aile dâhilinde zuhur eden
ahval yalnızca erkeğin şahsiyetini değil, zevcesinin manevî ahvalini ve
evladının şahsiyet terbiyesine de menfî yönde tesir eder. Nisa Suresi 34. ayette:
“Erkekler kadınlar üzerinde kavvamdır” buyrulur. Bu ayet, fetret demlerinde iki
zıt istikamette aksak ve nâkıs şekilde idrak olunmaktadır. Bir tarafta
kavvamiyet, erkeğin bilâhudud hâkimiyeti ve tahakkümü şeklinde idrak olunurken;
diğer cihette ise yeşile boyalı feminist cereyanların menfî tesiratıyla tamamen
reddedilmekte ve erkeğin aile dâhilindeki mesuliyeti neredeyse namevcut
addedilmektedir. Hâlbuki kavvamiyet tavzifinin mahiyetini idrak için mezkur ayetin
devamında zikredilen mesuliyetlerin de mütalaa edilmesi gerekir. Allahu a‘lem
bissavab, erkeğin kavvamiyeti kendisine verilmiş bir payeden ziyade, deruhte
ettiği bir vazife ve emanet olarak idrak olunmalıdır. Kavvamiyet, senden
üstünüm manasında değil; senden de mesulüm şeklinde idrak olunsa kanaatimizce
daha isabetli olur.
Erkeğin fıtratına
bahşedilen kudret, zevcesine karşı tahakküm icra etmesi için değil; ailesinin
hukukunu muhafaza etmesi, helal rızık ile maişetini temin etmesi, hanenin
emniyetini tedarik etmesi ve lüzum hâlinde kendi nefsinden feragat ederek
fedakârca muamelede bulunması içindir. Bu sebeple kavvamiyet bir imtiyaz değil,
mesuliyeti ağır bir vazifedir. Kitabullah, aile mesuliyetini yalnızca nafaka ve
maddî ihtiyacatın teminiyle tahdid etmez. Tahrîm Suresi 6. ayette Cenâb-ı Hak
şöyle buyurur: “Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve
taşlar olan ateşten koruyun.” Bu ayet, ailenin manevî istikametini de muhafaza
etmeyi emreder. Evlad u iyali yalnızca bedenen beslemek kâfi değildir; onların
ervahını da beslemek elzemdir ki bu erkeğin vazifesidir. Babalık vezaifi evladın
sadece kılık kıyafet, nafaka ve mektep masarifini tedarik ile mahdut olmayıp
bunların yanında evlad u iyalin iman, ahlâk, edep ve mesuliyet şuuru tesis etmesi
zaruridir. Baba, evladının dünyasını imar ederken ahiretini de hesaba katmak
mecburiyetindedir. Bu sebeple modernizmin menhus cereyanları neticesinde zuhur
eden evi geçindiren adam tasavvuru, babalığın hakikatini tahfif eden bir
telakkidir. Baba, ailenin sadece iktisadî memuru değildir; aynı zamanda ahlâkî
istikamet gösteren, muhafaza eden ve şahsiyet inşa eden bir mürebbidir.
Erkeğin ailesine
karşı mesuliyetini yerine getirebilmesi için evvela kendi nefsine hâkim olması
gerekir. Bu hakikat, erkek fıtratının ihya ve inşası cihetinden nihai derecede
mühimdir. Zira kendi nefsine hükmedemeyen erkek, zevcesine ve evladına rehber
olamaz. Öfkesine hâkim olmayan erkek adaleti muhafaza edemez; vaktine hâkim
olmayan erkek mesuliyetlerini yerine getiremez; nefsine hâkim olmayan erkek ise
fedakârlık edemez.
Nur Suresi 30. ayette
şöyle buyrulmaktadır: “Mümin erkeklere söyle: Gözlerini haramdan sakınsınlar ve
iffetlerini korusunlar.” Buradan idrak olunur ki namus ve iffet mefhumu sadece
kadına münhasır değildir. Erkek gözünü muhafaza edebildiği nispette kalbini
muhafaza eder; kalbini muhafaza edebildiği nispette de ailesinin iffetini
muhafazaya ehil hâle gelir.
Erkeğin fıtratında
kuvvet ve mücadele istidadının bulunması, onu kadın fıtratından tefrik eden
hususiyetlerden biridir. Kitabullahın ayatı, Efendimizin tatbikatı ve salih
zevatın muamelatı ise bu istidadın hangi istikamette sarf olunacağına dair
usulü tayin eder.
Al-i İmran Suresi
134. ayette muttakilerin bir vasfı şöyle tarif edilir: “Onlar (takvâ sahipleri)
bollukta da darlıkta da Allah yolunda harcarlar, öfkelerini yenerler, insanları
affederler. Allah işini güzel yapanları sever.” Demek ki kuvvet sahibi olmak,
öfkeyi başkasının üzerinden izale etmek değildir. Bilakis hakiki kuvvet,
insanın kendi öfkesine hâkimiyetidir. Öfke hissi terbiye edilirse şecaate
inkılap eder; terbiye edilmezse zulme sebep olur. Erkeğin hanesinde daima asabi,
kaba ve tehditkâr olması erkeklik değil; nefsin akla ve kalbe musallat
olmasının neticesidir. Hakiki merdane tavır, zayıf karşısında kuvvet sarf etmek
değil; merhametle muameleyi tercih etmektir.
Maide Suresi 8. ayette
şöyle buyrulur: “Bir topluluğa olan kininiz sizi adaletsizliğe sevk etmesin.
Adaletli olun; bu takvaya daha yakındır.” Bu hüküm aile dâhilinde de caridir.
Erkek, zevcesiyle ihtilaf ettiğinde adaleti katiyen terk edemez. Hak talep
ederken muhatabının hakkını inkâr edemez.
Erkeğin muhafaza
vazifesi, ailesini yalnızca harici tehlikelerden muhafaza etmekle mahdut
değildir; hanenin mahremiyetini muhafaza etmek de bu vazifenin bir cüzüdür.
Zira Bakara Suresi 187. ayette Cenâb-ı Hak şöyle buyurmaktadır: “Onlar sizin
için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz.” Elbise nasıl ki
insanın bedenini sıcaktan ve soğuktan muhafaza etmek üzere setreder; zevceyn de
manevî tehlikelere karşı birbirini setreder. İşte bu cihetten zevcesinin
kusurlarını setretmeyip ağyara rivayet etmek, izdivacın mahremiyetini ihlal
etmektir. Er kişi, zevcesinin mahremiyetini bilâkayd u şart muhafaza etmeli;
onun kusurlarını ifşa etmek yerine setretmelidir.
Erkeğin aile
üzerindeki mesuliyeti yalnızca dünyevî meselelere müteallik değildir. Taha Suresi
132. ayette şöyle buyrulmaktadır: “Ailene namazı emret ve kendin de ona devam
et.” Bu ayet, aile reisliğinin manevî cihetine dikkat çekmektedir. Modernizmin
tesiriyle fetret demlerinde erkek evlat, maalesef mesuliyet şuurundan bigâne
yetişmektedir. Evvelce onun ilk mürebbisi ve muallimi olan validesi tarafından
akaidî ve ahlâkî cihetten temeli atılır; ardından mektep tahsilinin yanı sıra
bir ustanın yanına çırak verilir veya bir hocanın rahlesinde dinî ilim tahsil
ederdi. Böylece mesuliyet şuuru, onun şahsiyetini inşa ederdi. Bugün ise erkek
fıtratı; modernizmin dayattığı tarz-ı hayat, içtimaî inşikak, mizacın
tagayyürü, fakr-ı manevî ve ebeveynin erkek evladını medeniyet geleneklerinden
uzak yetiştirmesi gibi âmiller neticesinde tahrife uğramıştır. Erkeğin fıtraten
vazifelendirildiği muhafaza ve mesuliyet vazifesi de bu serencam dahilinde tefessüh
etmiştir.
Erkeğin fizikî ve
kimyevî terkibi, fıtratın maddî temelini tesis eder. Modernizmin meşum tesiratı
ise bu temeli tahrip etmektedir. El’an arz üzerinde icra edilen ilmî tetkikat
neticesinde, modern asrın erkeklerinde testosteron seviyelerinin mâzideki
nesillere kıyasla sükût ettiği tebarüz etmektedir. Bu hâl; erkekte kas
kütlesinin tenakusuna, cesaret ve merdane etvarın zayıflamasına sebebiyet
vermiştir. Hareketsizliğin yanında gıdalarda kullanılan müfsid terkipler,
erkekteki hormon muvazenesini tahrip etmektedir. Bu hal de fıtrata zarar
vermektedir.
Sefahate
ibtila ve nefsin hevesatına mütenasip temayüller, erkeğin fizikî mücadele
kudretini tezyif edip onu hantal ve eringen bir hâle tahvil etmiştir. Bunun
yanı sıra erkeğin fıtratında mevcut olan muvaffakiyet kudreti; borsa, sanal
kumar, bilgisayar oyunları ve muzır dijital muhteviyat vasıtasıyla tahriş
edilmektedir. Hayat mücadelesinde muvaffakiyet iktisabı için elzem olan sabır
ve gayret, bu dijital seraplar içerisinde berhava olmaktadır. Yaşı ilerlediği
hâlde mesuliyet hissi aynı nispette terakki etmeyen ve sefahatinin peşinde
koşan konformist erkek tipi günden güne ziyadeleşmektedir. Neticede erkeğin
itimat ve emniyet tesis eden bir melce olma vasfı zayi olmaktadır. Dolayısıyla
medeniyet ananelerine göre metin, kavî ve payidar olması gereken erkek, nahif
ve zayıf bir hâle inkılap etmektedir.
Erkeğin fıtratında
mevcut olan muhafaza, himaye ve adaleti tesis etme gibi hususiyetler, popüler
kültür diye tesmiye edilen nevzuhur tezviratın hayat ameliyesinde neşv u nema
bulması neticesi muzır anasır olarak telakki edilmektedir. Bundan mütevellit Nisa
Suresi 34. ayette beyan buyrulan kavvamiyet vasfı, fetret demlerinde sahih bir
şekilde idrak edilememiş veya terk edilmiştir. Hâlbuki bu vazife, müstebidane
bir tatbik değil; bilakis adalet, merhamet ve maddî-manevî mesuliyet ihtiva
eden bir vazifedir. Erkeğin bu mesuliyeti ihmal etmesi, fıtratının dinen de
tefessüh ettiğine delalet eder. Modern seküler tarz-ı hayatın, erkekteki fıtrî
muhafaza ve himaye hissiyatını geri kafalılık olarak telakki etmekte ve bu
telakki, manevî sıhhatini muhafaza edemeyen erkeği vurdumduymazlığa sevk
etmektedir. Âlemlerin Efendisinin bize talim ettirdiği İslam ahlâkının tesis
ettiği medeniyet tavrına göre fıtratın muhafazası; erkekte öfke hissiyatının
şecaate tahvili, şehvet hissiyatının ise iffet ile murakabesiyle mümkündür. Fıtratı
tefessüh eden erkek; öfkesini zayıfa karşı şiddete, şehvetini ise ahlâkî ve
meşru hududun haricine sevk eder.
Tasavvufî
zaviyeden erkek fıtratının tefessühü, ruhun beden ve nefs karşısında
mağlubiyete maruz kalmasıdır. Tasavvufî gelenek, fıtratta tağyiri men ederek
asla rücu etmeyi nasihat eder. Ehl-i tasavvufun mana lisanında sıhhatini
muhafaza eden erkek fıtratı, kemalât sahibi insanda bulunması elzem olan
fütüvvet ile remzedilir. Tasavvufî gelenekte er şahsiyeti, biyolojik bir
cinsiyetten ziyade ahlâkî bir tavırdır. Er kişi, kudretini zayıf olanı ezmek
için değil, bilakis onu muhafaza etmek için sarf eder. Hakikî merdane tavır;
başkasının yüküne tahammül etmek, kendi yükünü ise kimseye tahmil etmemektir.
Maddeten ve manen sıhhatini muhafaza eden er kişi, akıl ve kalbin imtizacı
neticesinde basiret ve rehberlik vasfını kazanır.
Fıtrat, insanın
yalnızca biyolojik hususiyetlerini ihata etmez; aynı zamanda onu hakikate aşina
olmaya, hayrı ve şerri tefrik etmeye, mesuliyet almaya ve her daim daha ulvî
bir maksada tevcihe müsait kılan bir hilkat istikametidir. Bu zaviyeden
bakıldığında, erkeğin fıtraten tefessühü, yalnızca erkeklik evsafını
kaybetmesinden ibaret bir mesele değildir; bundan daha azîm bir meseledir.
Hâlık-ı Zülcelâl,
insanı kadın ve erkek olarak halk etmiştir. Her cinse muhtelif beden, hissiyat,
mizaç, seciye, mesuliyet ve vazifeler vermiştir. Cinsler arasındaki fıtrî
ihtilaf ise rekabet için değil; bilakis birbirini mütemmim olma hikmetine
mebnidir. Kadının şefkati erkeğin kudretini, erkeğin aklı ve muhafazası ise
kadının hissiyat ve merhametini tamam eder. Bu iki fıtratın meşru dairede
imtizacı aileyi, aile cemiyeti, cemiyet de medeniyeti kaim kılar.
Fetret demlerinde
zuhur eden buhranın temelinde, kadının kadınlığıyla, erkeğin ise erkekliğiyle
olan aidiyet irtibatını kaybetmesi yatmaktadır. İşbu ahval bir cihetten
izdivaca mani olurken, diğer cihetten boşanma nispetini ziyadeleştirmektedir.
Neticede haneler viran olmakta, cemiyet inkıtaa uğramakta ve medeniyetin ihya
ve inşası muhal hâle gelmektedir. Bu hengamede fıtrata rücudan başka çare
yoktur.
Günümüzde berhayat
olduğu hanenin elektrik ve su tesisatında zuhur eden arızaları tamir edecek
erkeklerin nispeti asgarî seviyelere düşmüştür. Kadın gibi küsen, astrolojiyle
iştigal eden, araba modellerini takip eden, mütemadiyen futbol maçı seyreden,
dedikodu yapan, izdivacı iktisadî bir şirket ortaklığına tahvil eden ve aileyi
yalnızca gelir-gider ortaklığı olarak mütalaa eden; tesettür emrinin yalnızca
kadınlara has olduğu zannıyla dar libaslar kuşanan, paçaları kıvrılmış
pantolonlarla gezen tipler ziyadeleşmiştir. Fetret demlerinde erkekler;
bilgisayar oyunlarında, sosyal medyada, borsa takibinde yahut iddia masalarında
ömür sermayelerini ziyan etmekte; daha ziyade dünyalık menfaatler uğruna
birbirlerinin kuyusunu kazmaktadır. Erkek olmanın ağırlığını hisseden ve hissettiren,
şahsiyetini muhafaza eden, izdivacın manevî ve maddî mesuliyetini üstlenen, ahdine
vefa eden, hanesinin maişetini temin etmenin kendisine farz-ı ayn olduğunu
kabul ederek helal rızık peşinde koşan merd-i meydan zevat günden güne azalmaktadır.
İzdivac dairesinde
zevcesinin mahremiyetini muhafaza edecek; popüler kültürün bakımlı olma
dayatması yerine nezih ve temiz olmayı tercih edecek adamlara rastlamak
güçleşmiştir. Haricde başka kadınlarla konuşurken sergiledikleri nezaketi kendi
zevcelerinden esirgeyen, evde her an kavga çıkarmaya müsait öfkesini fıtrat
zanneden, ailesine fiziki olmasa dahi ruhî ve mücerret şiddet tatbik eden,
adaleti sadece kendi nefsine yontan erkekler bu fıtratın neresindedir?
Asıl mesele,
ahlâkî fezail ile erkekliği yeniden ihya ve inşa etmektir. Er kişi; mesuliyet
almalı, nefsini terbiye etmeli, ahdine sadık olmalı, gözünü haramdan muhafaza
etmeli ve iffet sahibi olmalıdır. Öfkesini şecaate tahvil etmeli, kudretini
adaletle tatbik edip zevcesine merhametle muamele etmelidir. Evladının
şahsiyetini inşa etmeli, ailesinin mahremiyetini muhafaza etmeli ve vaktini
israf etmemeli, helal rızık temini için alın teri dökmelidir. Nihayetinde bütün
bu vezaifi, Alemlerin Rabbinin kendisine tahmil ettiği bir mesuliyet olarak
kabul etmelidir.
İzdivac müessesesi
tefessüh edeli, enkazı cemiyetin şahs-ı manevîsi üzerine devrileli çok
olmuştur. Bu enkazın müsebbibi, zannedildiği gibi sadece iktisadî esbab mıdır;
yoksa ihmal ettiğimiz, gereken ehemmiyeti göstermediğimiz ve netice olarak kaybettiğimiz
mukaddesatımız mıdır? Bu sualin cevabı üzerine deruni tefekkür hepimizin
vazifesidir.
Binaenaleyh erkek
fıtratını ihya etmek; aslî istikametine rücu etmek, fıtratın sahibi olan Hakk
Teâlâ’nın vazettiği nizama ittiba etmek ve bu nizamın icaplarını hayatında
yeniden inşa etmekle mümkündür.
Ah ben dağların
Ve ovaların
Ve ceylanların
Kuşların, hatta ağaçların
Yiğitler ile şehitlerin
Yoldaşı olsam
Biliyorum yolum nereye çıkar.
Dağlar ve ağaçlar
Haykırınca ben
Haykırırlan mı bilmem
Lakin bilsem de anlamam
Zaman akarken
Daha şimdiden geliyor
Gelecek zaman
Yiğtler; cümlesi şehitlerin
Nice yoldaşlıklar edecekler.
Cemiyet hayatının en mühim
müessesesi olan aile, asırlardan beri tevarüs eden fiili idamenin ve ahlaki
mirasın ibtidai merkezidir. Bir medeniyetin berdevam olması sadece kıymettar
bir maziye ve tarihi bir mirasa sahip olmasıyla mümkün değildir. Asli idame; o
medeniyetin irfanını, geleneklerini, tasavvurunu ve ahlaki şuurunu istikbale
nakledecek insan unsurunun mevcudiyetine müstenittir. İşte aile, bir cemiyetin
mücerret ve müşahhas ahlakının, tarihi hafızasının ve medeniyet tasavvurunun
inşa edildiği ilk mahaldir. Zira aile, Esma-i Hüsna'nın insanda tecellisinin en
berrak şekilde inikas ettiği mukaddes bir talimgahtır.
Berhayat olduğumuz fetret demlerinde
bu mukaddes müesseseyi inşa mertebesinde karşınıza çıkacak kadın lobisi en
nafiz ve kudretamiz teşkilatların tesirini bile gölgede bırakacak bir faaliyet
ve ziya-i şems süratini imrendirecek bir süratle bu tefessühe nasıl iştirak
edip neşrettiğine ibretamiz bir halde müşahede ediyoruz. Ben görmedim, kızım
görsün mazeretiyle, bir defa izdivaç ediyorum şımarıklığıyla, aman gençlerin gözü
kalmasın teşvikiyle önüne geçilemez ebada ulaşan bilcümle tezvirat…
Mukaddes aile müessesenin inşasına
mukaddem söz, nişan ve düğün merasimleri maalesef kahir ekseriyetle kadınlar
tarafından ciddi bir tefessühe maruz kalmıştır. Bu lobi tarafından tatbike
zorlanan israf, debdebe ve lüzumsuz masarif; nikahın ve izdivacın manevi
bereketini gölgelemekte, izdivacı kolaylaştırması gereken bir fiilken
hezeyanlar neticesi zuhur eden merasimler onu ağır bir külfete
dönüştürmektedir. Daha da hazini, muhafazakar tavrıyla temayüz eden şehirlerde
berhayat kadınların bu israfı, dini ve içtimai bir zaruret gibi telakki
etmesidir. Böylece Allah'ın emri ve Rasulullah'ın sünneti üzerine bina edilmesi
gereken bir müessese, örf kisvesi altında nefsin hevesatına, debdebe ve
tantanaya teslim edilmektedir.
Bugün kız istemeden izdivac
merasimine kadar devam eden serencam, kahir ekseriyetle izdivacın manevi
mahiyetinden uzaklaşarak adeta mestur bir rekabet müsabakasına tebeddül
etmektedir. Bir defa izdivac ediyoruz şımarıklığıyla tebyiz edilen, aman
gençlerin gözü kalmasın diye tezyin edilen, kimin daha şaşaalı merasim yaptığı,
kimin daha fazla sarf ettiği bir izdivac merasimi maalesef şan u şeref
mertebesine nispet edilmektedir. Oysa bu müsabakanın ne aileye ne de cemiyete
iktisab ettirdiği baki bir hayır vardır. Bilakis daha izdivacın evvelinde ihmal
edilen manevi esasların neticesi, ziyadeleşen boşanmalar ve sarsılan aileler
olarak karşımıza çıkmaktadır.
İnsanlık tarihi kadar eski olan
izdivaç merasimleri, dinî evamir ve sahih örf üzerine bina edildiğinde
cemiyetin vahdet ve muhabbetini tahkim eden güzel vesilelerdi. Elbette her
ailenin maddi imkanatı ve tarz-ı hayatı muhteliftir, merasimlerin de buna göre
eşkalinin tezahürü pek tabiidir. Ancak berhayat olduğumuz fetret demlerine
calib-i dikkat bir muvazenesizlik zuhur etmiştir. Acaibtir ki seküler muhitte
izdivac merasimi daha sade icra edilirken, muhafazakar muhitte şaşaa ve israfın
daha bariz hale geldiği müşahede edilmektedir.
Halbuki İslam'da izdivacın
meşruiyeti için esas olan, nikahın ilanıdır; şaşaa ve debdebe değildir. Mazide
medeniyet gelenekleri sıhhatini muhafaza ettiği demlerde izdivac gelenekleri de
bu taksimat üzerine tesis edilmiş, din evamirine mugayir olmayan örf ve
adetlerle teşekkül etmiştir. Fetret demlerinde ise izdivac merasimleri, kahir
ekseriyetle birkaç saatlik nümayişe büyük servetlerin sarf edildiği bir teşhir
vasıtasına tebeddül etmiştir. Üstelik izdivac merasimi evvelinde zuhur eden
dinî ya da örfi hiçbir istinadı mevcut olmayan talepler bu hamaliyeyi daha da
sakil hale getirmektedir.
Zaten iktisadi meselelerle mücadele
eden cemiyet dahilinde izdivac merasimlerinde vuku bulan israfat; sadece
ailelerin muvazene-i maliyesini ziyan etmemekte, aynı demde yeni içtimai
meselelerin de kapısını aralamaktadır. Borçlanarak tesis olunan haneler, daha
ilk günden ağır bir mali külfet altında ezilmekte; bunun yanında zengin zevatın
icra ettiği şaşaalı izdivaç merasimleri, guraba ve fukarada mahcubiyet teşekkülünün
yanı sıra inşikak-ı içtimaiyeye sebebiyet vererek şahs-ı maneviyi ifsad
etmektedir.
Meselenin bir de dinî ciheti vardır.
Bugün izdivaç müessesesinde berdevam tefessühün mühim esbabından biri de
ebeveynlerin meseleyi, dini ahkamın hududundan ziyade örf haline gelmiş gayr-ı
sahih ibtila ile mütalaa etmeleridir. Kahir ekseriyetin din telakkisi, kitabi,
fıkhi ve tasavvufi bir zeminden ziyade mesnetsiz örfi kabullere müstenittir. Bu
sebeple dinin emri zannedilen nice tatbikat, hakikatte hiçbir meşru istinadı
olmayan nevzuhur adetlerden ibarettir.
Müstakbel damat, daha izdivacın
başındaki serencamda hem dünya hayatını maddi cihetten müşkül hale gelmekte hem
de mecbur ve maruz kaldığı israf sebebiyle ahiret mesuliyetini tahmil
etmektedir. Haydi bu tefessühe karşı İbrahimi bir tavırla medeniyet müdafaası
yapmaya çalışın bakalım. Hemen bu lobi tarafından taarruza maruz kalırsınız. Oysa
ümmet dahilinde nice fukara ve muhtaç zevat varken servetlerin birkaç saat
nümayiş uğruna sarfı, üzerinde ciddi şekilde tefekkür edilmesi gereken bir
vebaldir.
Günümüz isteme merasimlerinde
mevzuun maneviyatından dem vurulması gerekirken daha ziyade iktisadi rahatlık
tedariki ve arz edilmesi vecibe olan! maddi talepler konuşulmaktadır. Halbuki
asıl sual edilmesi gereken; damat namzedinin helal rızık temin edip etmediği,
maişetini meşru yoldan tedarik edip etmediği, dini mesuliyetlerine riayet edip
etmediği ve hanesini hangi ahlak üzerine bina edeceğidir. Günümüzde isteme
merasimleri de baba hanesi haricinde tatbike başlamış artık. Bu merasim için hususi
salonlar varmış. Görgüsüzlüğün bini bir para! Gerçi mezkur meselenin ihtiva
ettiği maneviyeatın kocaman çiçekler, çikolatalar ve olmazsa olmaz gümüş gondol
kadar ehemmiyeti yok. Bu hezeyanı kim başlattı ise artık.
Halbuki kız isteme merasiminde
lisanen ifade edilen "Allah'ın emri, Peygamber'in kavliyle" niyazı,
sadece bir gelenek değil; aynı demde ilahi bir emanetin teslim alındığını ifade
eden ciddi bir niyazdı. Eskiden bu söz, aile tesisinin dini mesuliyetini
tahattur eden bir ahit hükmündeydi. Bugün ise tuzlu kahve kadar dahi ehemmiyet
arz etmeyen dahili boş şekli bir ifadeye inkılap etmiştir.
Nereden başlayalım ki tahlil etmeye? Bu tefessühü en bariz şekilde çeyiz
temininde görmek mümkündür. Çeyiz meselesi misal… Çeyizler, ihtiyaçtan ziyade
teşhir ve biriktirme isteğinin mahsulü haline gelmiştir. Alnı secdeye gelmeyen
kızlarımızın çeyizi süslü işlemeli seccadelerle dolu. Ömründe saçını
setretmemiş kızımızın çeyizinde onlarca yemeni ve başörtüsü var. Eline zikir
için tesbih almamış kızımızın onlarca tesbihi var. Muhtemelen hanede bir köşeye
terk edilecek ceviz oyma sandığında neler var neler ama bunlar ekseriyetle hiç
açılmaz.
Yemek takımları, tabak, çanak bir takımdan ziyade olmalı, ne de olsa her gün
fukara doyuruluyor ya hanede! Perde, tül, çarşaf birkaç kat olmalı yoksa
kifayet etmez.
Sonra söz, nişan merasimleri… Tepsi tepsi
tatlılar, gümüş tepsi olmazsa olmaz, illa o kurdele bağlanacak. Süslenmiş
makaslarla o kurdele kesilecek. Gelin namzedi süslü ve şaşaalı libas ile icra
olunacak meramisimi sosyal medyada paylaşmaya hazır.... Çiçek aman ha
unutulmasın.
Nişan salonda yapılacak! Kızımıza
nişan elbisesi alınacak, birkaç saat giyilecek ve cemiyet dahilinde hiç
kullanılmayacak bir elbise için lüzumsuz sarfiyat…
Günümüzde bir izdivaç merasiminin
masrafı asgari masarif ile vasati 500-600 bin mücavirinde ve bu korkunç rakam
birkaç saatlik riya için yapılan israfat. İnsanlarımızın; debdebe merakının,
açgözlülüğünün, israfının bir hududu olmalı! Sadece bu dünya için berhayat
olmadığımızın idrakinde olunmalı artık. Kız tarafı damattan yüzlerce gram
altın, bilezik, kolye vesair istemek zorunda olmamalı el alem ne der tanrısının
buyruğunu red ile Alemlerin Rabbinin emirlerine riayet ederek izdivac merasimi
en şaşaalı mekanda yapmamalı. Birkaç saat giyilecek kına elbisesi için, beyaz
bir tülden müteşekkil gelinlik için binlerce lira dünyalık sarfı nasıl tarif
edilir acaba? Bekarlığa veda diye nevzuhur şımarık adetleri hiç mevzu bahis
yapmaya üzerinde kalem oynatmaya dahi lüzum yok.
Dahilini ekseriyeti israf ve
lüzumsuz ihtişamlı eşya ile doldurduğumuz dairelerde ikamete mecbur
edilirsiniz. Halbuki ne yüzlerce gram altın, ne şaşaalı salonlar, ne de birkaç
saat giyilecek gelinlik, damatlık said ve bahtiyar bir hanenin teminatıdır.
Asli ihtiyaç; helal lokma, birbirine mukabil hürmet, merhamet ve meveddettir.
Bunların yerine hiçbir eşya ikame edilemez.
Bugün birçok aile, idrakinde olmadan
içtimai itibar uğruna izdivac edecek namzetleri azim mali külfetlere mahkûm
etmektedir. Alınan eşyalara münasip ev aramak, ihtiyaçtan değil intizardan
tevlid eden masarifi tabii görmek ve bunları aile şerefiyle irtibatlandırmak,
izdivacı kolaylaştıran değil zorlaştıran etvardandır. Böyle bir bidayetin
huzursuzluk, geçimsizlik ve nihayeten boşanmayla neticelenmesi ise hayretfeza
değildir. Takdir edersinizki Allah'ın emri ve Rasulullah'ın kavliyle başlayan bu
serencam, Karun'un israfını hatırlatan ameliye ile devam edemez.
Artık bir defa evleniyoruz
şımarıklığıyla hareket etmek yerine, bir ömür saadetle berhayat bir hane
tesisine niyet şuuruna ricat zaruridir. Sade bir izdivac merasimi yapmak,
israftan kaçmak ve imkan nispetinde hareket etmek ayıp değil; bilakis sünnete
muvafık bir tavırdır. Ne var ki cemiyet içinde mevcut lobinin ziyadeleştirdiği
içtimai tazyikat, ekseriyetle bu sadeliği tercih etmek isteyen gençlerin önüne
mani olarak çıkmaktadır.
Ne güzel olurdu ki evlenecek bir
hanım, müstakbel hayat arkadaşına: "Nakısa zamanla ikmal olunur. Yeter ki
kursağımıza helal lokma düşsün, huzurumuz ve muhabbetimiz eksik olmasın. Dünya
için sarf ettiğin gayreti ahiretimiz için de sarf et" diyebilseydi. Böyle
bir talep hem aileyi hem de cemiyeti ihya edecek en büyük sermaye olurdu.
Bir kız babası müstakbel damadına,
"Evladım, bugün kızım benim mesuliyetimden senin mesuliyetine intikal
ediyor. Allah huzurunda evvela onun, sonra da kendi nefsinin hesabını
vereceksin. Hanene helal rızık getir; aileni maddi ve manevi cihetten muhafaza
et ki iki cihanda da saadete eresiniz." diyebiliyor mu? Yahut bu nasihati
dinlemeye hazır bir nesil yetişiyor mu? Bu sualler üzerinde samimiyetle
tefekkür etmek mecburiyetindeyiz.
Gelinlik, damatlık, nişan, kına,
kuaför, harici sahada fotoğraf çekimi ve bunlara her geçen gün ilave olunan
nice masraf kalemi; izdivacın asli maksadını ne kadar geride bıraktığımızı
idrake kafidir. Böylece izdivac merasimleri, nikahın ilan edildiği mütevazı
merasimler olmaktan tahliye olup tantana ve debdebenin teşhir edildiği ritüel
haline gelmiştir. Ailenin şeref ve asalet mertebesi; takva, güzel ahlak ve
muhabbetle değil, takılan mücevherat, mobilya vesair dünyalık ile tesbite
başlanmıştır.
Neticede cemiyetimizde berhayat olan
beşer, dosta hasıma mahcup olmamak namına yılların müktesebatını birkaç saatlik
merasimler uğruna sarf etmekte; hatta borçlanmayı dahi tabii görmektedir. Oysa
mahşer günü Rasulullah'ın, "Ümmetimin fukarası perişanken bu israfı neden
yaptınız?" diye hitap ettiğini tahayyül bile insanı bu mevzuda muhasebeye
sevk etmelidir.
Cemiyetimizin bilcümle ulvi
hasletlerinin tel tel döküldüğü bu fetret demlerinde ne güzel düğün yaptılar
dedirtmek için tertip edilen merasimler ile başlayan izdivaçların azim kısmı,
maalesef kısa bir müddet sonra tezahür eden huzursuzluk ve geçimsizlik esbabıyla
mahkemelerde noktalanmaktadır. Artık bu ifrata ve bu israfa dur demek dinî ve
içtimai bir vazifedir. İzdivac; şaşaanın değil, bereketin, takvanın ve
mesuliyet şuurunun üzerine tesis edildiğinde hem fert hem de cemiyet için
hakiki manada huzur vesilesi olacaktır.
Esasında kolaylaştırılması gereken
bu müessese, zamanla bu nevzuhur lobi tarafından örf adı altında fasılasız imal
edilen külfetlerin ve şaşaa arzusunun tesiriyle artık felaha erişilmesi güç bir
müşkilat haline getirilmiştir. Bunun vebali yalnızca ailelerin değil, bu malul
telakkiyi devam ettiren bütün cemiyetindir. İnancımız, izdivac eden kimsenin
dininin yarısını tamamladığını salık vermiş iken elan müstakbel damatlar
zikredilen menfi ameliye ile halihazırdaki yarısından da olma tereddüdü
yaşıyor. Bu fetret demlerinde izdivacı talep edilen bilcümle israfat ile
zorlaştıran tüm zevat cemiyet dahilinde vuku bulan izdivaca muarız gençlerin
vebalini, hem dünyada hem ahirette tahmil edecekler. Sebep olan yapan gibidir
fehvasınca…
Bugün hanelerimiz eşya zaviyesinden
zenginleşmiş olabilir; fakat huzur, saadet ve meveddet aynı nispette
ziyadeleşmemiştir. Zira insan, ağır borçlar, bitmek bilmeyen tevakku ve her
daim memnuniyetsizlik dahilinde muhabbet ve meveddeti muhafaza etmekte zorlanmaktadır.
Elbette düğün yapılacak, nikah ilan
edilecek, akraba-i taallukat ile saadet taksimi yapılacaktır. Ancak bunun da
İslam'ın ve bu inancın şekillendirdiği medeniyet geleneklerinin tayin ettiği
bir hududu olmalıdır.
Netice itibarıyla aile müessesesinin
ihyası için evvela zihniyetimizi tashih etmemiz zaruridir. Bu hususta da
mikyasımız el alem ne der tanrısının buyrukları değil, Alemlerin Rabbinin
rızası olmalıdır. Zira ahalinin takdiri ve rızasına talip olunamaz; Cenab-ı
Hakk'ın rızası ise hem dünyanın hem de ahiretin saadetidir.
Doğru söylerim, halk razı değil;
Eğri söylerim, Hakk razı değil.
Geceye değen bir rüzgâr gibi geçer zaman,
Ne iz bırakır geride, ne bir avuç duman.
Herkes kendi hikâyesini taşır heybesinde,
Biri derinde susar, biri bağırır sesinde.
Bir yaprak düşer, toprağa dokunur yavaşça,
Dünya döner yine kendi kadim telaşıyla.
Ne geçmişin gölgesi yorar artık adımları,
Ne geleceğin belirsiz, sisli duvarları.
İşte tam burada, durduğun bu ince çizgide,
Bir nefeslik huzur gizlidir belki de.
Hiç yazılmamış bir dize gibi başlar gün,
Ne dün kadar uzak, ne yarın kadar düğüm.
İslam medeniyet tasavvurunda ticaret; mal tahsili, dünyevi hırsı tatmin ve servet ziyadeleştirmeye matuf bir faaliyet değildir. Ticarette; alışveriş, imalat ve sarfiyat gibi sahalardaki efalin cümlesi ahlaki bir zemin üzerine tesis edilmiştir. Zira mümin için dünyalık, mutlak bir malikiyet değil Cenab-ı Hakk’ın bir imtihan vesilesidir. Bu sebeple İslam medeniyetinde iktisadi faaliyet, salt kâr tahsiline hasredilmeyip adalet, dürüstlük, merhamet ve kul hakkına dikkatle riayet esaslarıyla ihata edilmiştir. Kitabullah, mazideki ümmetlerden bahsederken onların iktisadi ve ticari hayat dahilindeki bazı etvarını kendilerine verilen ilahi kıstasa rağmen dünyevi menfaati tercih ile insanların emvaline nahak yere tasallutu men eder. Buradaki maksat, muhtelif akvamın iktisadi hatalarını rivayet değil; muamelattaki benzer ahlaki zaafiyetin muhtelif demlerde tekrar vukuuna dikkat celbetmektedir. İşbu münasebet ile cemiyetimizde tefessüh eden muamelat ahlakının ticari veçhesine sarf-ı nazara gayret edelim:
Ahlak
sahibi ve sadık bir tacirin, mahşerde enbiya, sıddıkin ve şüheda ile
haşrolacağı tebşir-i nebevisinden mütevellit bu meselenin ne kadar zor olduğu
tebarüz eder. Ticari muamelattaki usulü, tacirlerin piri Efendimiz tespit eder.
Böylece ticaretin ahlaki kıstaslarda nebevi terbiyeden geçen medeniyet
geleneklerine göre; şahsa, fırkaya, kavme veya meşrebe göre esnetilemeyeceği
aşikâr olur. İşbu hale istinaden bu nebevi tebşire mazhar olma derdi olan
müminin ticari muamelatındaki adalet tavrı, sadece kendi muhitine, akrabasına
veya zümresine gösterdiği hassasiyetle mahdut değildir. Hak ve hukukun; yâre
de, ağyare de aynı adalet mizanında tatbiki esastır. Lâkin nefs-i emmarenin
esaretinden felâh bulamamış ve kalbi tasfiye ve tezkiyeden mahrum kişi, ticari
faaliyette kendisine kurbiyet kesbettirmiş zevata ayrı, gayrısına ayrı bir
bedel, keyfiyet ve hizmet tatbik eder. Kendi muhitinde olan, fırkasına mensup
olana muamelatı müsamahakar ve müşfik iken; ağyare karşı fahiş fiyat tatbik
eden menfaatperest bir çehreye tebeddül eder. Bu hal, iktisadi hayatı tahrif
eden en tehlikeli cürümdür. Zira ahlâka zümre hissiyle hudut çizmek, piyasadaki
adalet tesisini ve cemiyet dahilindeki mücerret mukaveleyi tamamen ifsad eder. Al-i
İmran Suresi 75. ayette bu mevzua dikkat çekilir:
"Ehl-i
kitaptan öylesi vardır ki, ona yüklerle mal emanet etsen onu sana noksansız
öder; içlerinden öylesi de vardır ki, ona bir dinar emanet etsen tepesine
dikilip durmadıkça onu sana ödemez. Çünkü onlar 'Ümmilere (Yahudi olmayanlara)
karşı yaptıklarımızdan dolayı bize bir vebal ve sorumluluk yoktur' derler.
Onlar bile bile Allah adına yalan söylemektedirler."
Mezkur
ayet, ahlâkı sadece belli meselelerde cari ve meşru gören zihniyetin tefessühünü
ortaya koyar. Onlar, kendi dahilinde dürüst olurken, ağyar ile ticaretinde her
fiili meşru görür. Günümüz ticari muamelatında, kendi fırkasından olmayana hile
yapmayı, nakıs ölçmeyi, ayıplı mal satmayı veya fahiş fiyatlandırmayı mübah
gören bu muhteris zihniyet, işte bu ayette tenkit edilen tefessühe varistir. Mümin
tüccar ise bilir ki; muamelatta ağyare yapılan haksızlık da kul hakkıdır.
Kitabullahın
Mutaffifin Suresi 1-6. ayatında mizanda hile yaparak muvazeneyi tahrif ve
tahrip edenlere şedid bir fermanla ikaz vardır:
"Eksik
ölçüp tartanların vay haline! Onlar, insanlardan ölçerek bir şey aldıklarında
tam ölçerler. Kendileri başkalarına vermek için ölçüp tarttıklarında ise
haksızlık ederler (eksiltirler). Onlar, o büyük gün için; insanların, âlemlerin
Rabbinin huzuruna çıkacakları gün için diriltileceklerini akıllarına
getirmiyorlar mı?"
Mezkur
ayat, sığ bir nazarla bakıldığında sadece ticari hayattaki maddi ölçü
aletleriyle alakadar bir ikaz gibi görünse de; işari tefsir ve tasavvuf
geleneğinde daha şamil bir manayı ihtiva eder. Bu ilahi hitap; müşahhas veya
mücerret her türlü münasebette, insanın kendi lehine farklı, başkasının
aleyhine farklı bir mikyas tatbik etmesini men etmektedir.
Günümüz
ticari hayatındaki fahiş fiyatlandırma, iktisadi buhran demlerini ganimet bilip
fırsatçılık, emvalin sahih kıymetini istismar ve ihtikâr icra olunduğu için bu
ayetin çizdiği çerçeveye hassasiyet göstermek elzemdir, pek tabii ahrete hesaba
iman eden için…
Bir
tacir, malı tedarik ederken veya emek satın alırken kuruşuna kadar pazarlık
edip tam almayı hesap ederken kendi malını piyasaya arz ederken suni esbap icadıyla
veya nahak fiyat zammı ile kar etmeyi hedefliyorsa, bu tacir bir Kurani
ifadeyle mutaffif olmuştur.
Kapitalizmin
dayattığı serbest piyasa şımarıklığı; arz-talep muvazenesi, maliyet ziyadeleşmesi
veya diğer iktisadi şartlar gibi hiçbir seküler mazeret, kul hakkı ihlalini
katiyen meşru hale getirmez. Modernizm ticareti nebevi medeniyet
geleneklerinden uzaklaştırarak nefs-i emmârenin firavunlaştığı bir zemin haline
getirdi. Oysa İslam’ın vazettiği nizamda, her şeyin bir mizanı vardır ve bu
mizanı tahrip semavi nizama meydan okuma cüretkarlığıdır. Cenâb-ı Hak, Rahman
Suresi 7-9 ayatında mizanı tespit edenin bizatihi zat-ı şerifi olduğunu beyan ile
insanın bu mizanı tahrip etmesini men eder:
"Göğü
O yükseltti ve mizanı O koydu. Sakın mizanı bozmayın. Ölçüyü adaletle tutun ve
tartıyı eksik yapmayın."
Müminin
ticaretteki kıstası, beşeri kanunların müsaade ettiği veya boşluk bıraktığı sahada
değil; aynı demde kalben mutmain olunan, vicdanen ve ahlaken de hak olandır.
Beşeri kanunların murakabe etmediği satış tatbiki ve fiyat tespiti dünyalık
tedariği sağlar belki lakin bu iktisabı helal kılmaya kifayet etmez. Elan mahkeme
kapısında haklı çıkmak, mahşerde Cenab-ı Hakk’ın mahkeme-i kübrasında beraate
kifayet etmez.
İktisadi
yahudileşmenin bir diğer ciheti olan hudutsuz servet hırsı hususunda da,
Kitabullahtaki Karun kıssası nihai derecede ibretamizdir. Karun,
İsrailoğullarından bir şahıs olarak zenginliğini ilahi bir lütuf olarak mütalaa
yerine, kendi gayret ve kudretine münhasır görmüştür. Servetinin ziyadeliği onu
şükre değil, azgınlığa ve kibre sevk etmiştir. Kasas Suresi 78. ayette onun
hali şöyle beyan edilir:
"Karun,
'Bu serveti sahip olduğum bilgi sayesinde elde ettim' diye karşılık verdi.
Bilmiyor muhakkak ki Allah, ondan önceki kuşaklardan, ondan daha güçlü ve daha
çok servet biriktirmiş kimseleri helâk etmişti?"
Mezkûr
ayet, helal haram hesap etmeden servet biriktirme hırsının insanı ne hale
getireceğini gösteren şedid bir ikazdır. İnsan, tasarrufundaki imkanatı bir
lütfullah ve emanet olarak mütalaa etmek yerine, tamamen kendi muvaffakiyetine
merbut gördüğünde; insanın şuuru zeval bulur, şükür yerini kibre bırakır.
Neticeten, şükrü eda edilmeyen ve emanet şuurunda olunmayan her nimet, elinden
alınabilir.
Ticarete
kapitalist zihniyetin sirayet etmesiyle vuku bulan en azim vartalardan biri de
şudur ki: İnsanı maddi müktesebatıyla tartmak ve serveti, muvaffakiyetin mutlak
alameti haline getirmek... Bugünün dünyasında ticari ahlakın tefessühü ile fiyatların
ziyadeleşmesi ve paranın kıymet kaybı insanı kamçılamakta, daha çok biriktirmeye
itmektedir. İslâm’ın iktisat tavrı zenginliği kerih görmez; fakat zenginliğin,
sermayenin ve piyasa enstrümanlarının insan ruhu üzerindeki mutlak hâkimiyetini
reddeder. Ticaretin olduğu her yerde, her nefsin kendi imkânları nispetinde bir
karunlaşma tehlikesi ve istidadı mevcuttur. Kimi malıyla, kimi ilmiyle, kimi
makamıyla, kimi itibarıyla bu hududa dahil olabilir.
Kul,
elindeki kudret ile zayıfları ezip piyasayı iğfal ettiği an, iktisadi yahudileşmenin
pençesine düşmüş demektir. Cenâb-ı Hak bu hırstan Tekasür Suresi 1-2. ayatında
bahseder:
“Çoklukla
övünmek sizi, kabirlere varıncaya (ölünceye) kadar oyaladı. Hayır; ileride
bileceksiniz!
İslam
medeniyetinde ticaret, karşılıklı mal değişimi ve kâr tahsilini maksut edinmez.
Ticaret, aynı zamanda çetin bir ahlak imtihanıdır. Kişi şahsi ibadatında ehl-i
tertip olabilir; ancak iş mal, kâr, muktesebat ve menfaat meselesine geldiğinde
nefs-i emmâresinin desiselerine kapılıp muamelatını tefessüh ettirebilir. Tam
da bu kırılma noktasında, tasavvuf geleneğinin ve Ahi teşkilatının temeli olan
fütüvvet tavrının kıymeti tebellür eder. Fütüvvet; rıza ve kanaat eşiğinde
durup başkasının hakkını, komşunun hukukunu ve müşterinin emanetini de kendi
nefsi kadar mühim ve mukaddes görmesi hassasiyetidir.
Ticaretin
bereketi, yalnızca iktisab olunan miktarla değil; o muktesebatın hangi ahlâki düstur,
sıdkıyet ve adalet üzere tesis olunduğuyla münasebettardır. Tasavvufi iktisat
mantığında, infak edilmeyen ve hırsla yığılan servet, kemmiyet olarak ne kadar azim
görünse de manen bir hiçtir. Nice az ve temiz helalin bereketi, nice ziyade
harama galebedir. İlahi mizan, bu hakikati ticari hayatın ve kainatın değişmez
bir kanunu olarak Bakara Suresi 276. ayette önümüze koyar:
“Allah,
faiz malını mahveder, sadakaları ise artırır (bereketlendirir). Allah hiçbir
günahkâr nankörü sevmez.”
Kitabullahta
en ziyade tahkiye edilen İsrailoğullarının temayüz eden evsafından biri de
dünyaya ve onunla alakadar her şeye mübtela olmalarıdır. Mezkur evsaf bu kavmi
Cenab-ı Hakk’ın ve rasullerinin güzergahının haricine tahliye etmiştir. Ol
sebeple bu kavim ve ona benzeyenler ahireti ve hesabı hiç tefekkür etmez. İsrailoğullarının
kınanan etvarı işari olarak mütalaa edildiğinde insanın beşeriyet cihetinin
nefs-i emmaresine matuf olduğu görülür.
Nefs-i
emmare çukuruna düşmüş tıynetler dünyaya müpteladır. Bu güruh, keyfince bir
hayat idamesi talep eder, kendinden başkasının hak ve hukuku hususunda
riayetkar olmaz, hiç ölmeyecekmiş gibi gamsız bir halet-i ruhiyede olur;
medeniyet tasavvurunu hiç umursamaz, İslam’ın emrettiği muamelatı dert etmez, ticaretinde
dürüst olmaz, ahdine vefa göstermez.
Nisa Suresi 29. ayetteki ikaz
calib-i dikkattir:
“Ey iman edenler!
Mallarınızı aranızda batıl yollarla yemeyin. Ancak karşılıklı rıza ile yapılan
ticaretle olursa başka. Kendinizi helak etmeyin. Şüphesiz Allah size karşı çok
merhametlidir.”
Bakara Suresi 96. ayette bu
zihniyetten şöyle bahsedilir:
“Andolsun,
sen onların, yaşamaya, bütün insanlardan; hatta Allah'a ortak koşanlardan bile
daha düşkün olduklarını görürsün. Onların her biri bin yıl yaşamak ister.
Halbuki uzun yaşamak onları azaptan kurtaracak değildir. Allah onların bütün
işlediklerini görür.”
Dünyevileşmek
insanı şımartır, konfor ve rahata mübtela hale getirir. Bu hal ise insana fani
olduğunu unutturur ve bir gün öleceğini aklına getirmez.
Hadid
Suresi 20. ayetinde Cenab-ı Hakk şöyle buyurur:
“Bilin
ki dünya hayatı, bir oyun, bir eğlence, bir gösteriş, aranızda bir övünme, mal
ve evlâtta bir çokluk yarışından ibarettir. Tıpkı bir yağmur gibi ki
bitirdikleri çiftçileri imrendirir, sonra kurumaya yüz tutar, bir de bakarsın
ki sararmıştır, ardından da çerçöp haline gelmiştir. Ahirette ise ya çetin bir
azap yahut Allah’ın bağışlaması ve hoşnutluğu vardır. Dünya hayatı sadece
aldatıcı bir yararlanmadan başka bir şey değildir.”
Dünyaya
ve hayata düşkün olmamak, dünya ile irtibatı tamamen kesmek değildir. Dünyevileşmek
ise yahudileşmektir. Mümin ve müslümanın dünyaya nazarı elbette diğer beşerden
farklı olmalıdır. Zira ehl-i islam için hayat ve dünya sadece fani bir menfaat ve
ahiretin tarlasıdır, ötesi değildir. Tekrar hatırlayalım Efendimizin ikazını
vesselam…
“Kim
bir kavme benzerse onlardandır.”
.jpg)
